Një dokument i rrallë sovjetik i vitit 1948 tregon dyshimin ndaj Planit Marshall, ndërsa Amerika përgatitej për rindërtimin më të madh ekonomik në histori.
Në verën e vitit 1948, një dokument sekret i Bashkimit Sovjetik qarkullonte në Tiranë.
I hartuar në Moskë dhe përkthyer në shqip, ai informonte për mbledhjen e tre ministrave në Paris — përfaqësuesit e Bashkimit Sovjetik, Anglisë dhe Francës — të cilët po diskutonin propozimin amerikan për Planin Marshall.
Në letrën zyrtare, Qeveria Sovjetike shprehte mosbesim të plotë ndaj iniciativës amerikane, duke e cilësuar si një “instrument politik për nënshtrimin ekonomik të Evropës ndaj SHBA-ve”.
Delegacioni i BRSS-it kishte marrë pjesë vetëm “për të sqaruar realitetin e kredive dhe kushteve”, por shumë shpejt kishte kuptuar se prapa premtimeve për ndihma, fshihej një mekanizëm kontrolli.
Sipas dokumentit, Shtetet e Bashkuara kërkonin krijimin e një komiteti drejtues që do të përpilonte programin ekonomik për vendet evropiane dhe do të përcaktonte resurset që mund të përdoreshin për realizimin e tij.
Në praktikë, kjo do të thoshte që Uashingtoni do të drejtonte ekonomitë e Evropës.
“Delegacioni sovjetik, – thuhej në raport, – e hodhi poshtë këtë propozim, sepse ishte e qartë se përmes këtij komiteti, Shtetet e Bashkuara do të merrnin drejtimin e punëve të brendshme të shteteve evropiane.”
Mbledhja përfundoi pa marrëveshje.
Por pas saj, Franca dhe Anglia vendosën të vazhdonin bashkëpunimin me SHBA-në.
Në korrik të po atij viti, u njoftua krijimi i Programit Evropian të Rindërtimit – i njohur ndryshe si Plani Marshall.
Nga ky moment, ndarja e Evropës ishte fakt: nga njëra anë, bota kapitaliste nën udhëheqjen amerikane; nga tjetra, kampi socialist i Bashkimit Sovjetik.
Kjo ishte nisja e vërtetë e Luftës së Ftohtë.
Por çfarë ishte Plani Marshall në të vërtetë?
Plani Marshall ishte programi ekonomik më i madh i shekullit XX për rimëkëmbjen e Evropës pas Luftës së Dytë Botërore.
U shpall nga Sekretari amerikan i Shtetit Xhorxh Marshall në qershor të vitit 1947, gjatë një fjalimi në Universitetin e Harvardit.
Ai parashikonte dhënien e 13 miliardë dollarëve për rindërtimin e infrastrukturës, industrisë dhe tregtisë së vendeve të shkatërruara nga lufta.
Në kontinentin e rrënuar, miliona njerëz kishin humbur gjithçka,
ndërsa tensionet politike mes Lindjes dhe Perëndimit po rriteshin.
SHBA e kuptoi se pa ndërhyrje ekonomike, Evropa mund të rrëshqiste drejt krizave sociale dhe ndikimit komunist.
Prandaj, ndihma ekonomike ishte edhe një mjet politik.
Për tre vjet, fondet amerikane u shpërndanë për 18 shtete:
Britania mori 3.2 miliardë dollarë, Franca 2.2, Gjermania Perëndimore 1.4, Italia 1.2 miliardë dhe vendet e tjera për pjesën e mbetur.
Në thelb, Plani Marshall bashkoi Evropën Perëndimore dhe forcoi lidhjen transatlantike.
Por për Moskën dhe vendet e saj aleate, kjo ishte përpjekja e parë e madhe e SHBA-së për të zgjeruar ndikimin global përmes ekonomisë.
Trashëgimia e një epoke
Sot, dekada më vonë, Plani Marshall mbetet një simbol i rindërtimit dhe diplomacisë ekonomike.
Ai përdoret shpesh si metaforë politike — kur ndodhemi përballë krizave të mëdha, themi:
“Tani na duhet një Plan Marshall.”
Megjithatë, përtej shifrave dhe ndihmave, ky plan solli një ndryshim të përhershëm në balancat e botës.
Evropa dhe Amerika u lidhën jo vetëm ekonomikisht, por edhe ideologjikisht e kulturorisht.
Në të njëjtën kohë, Bashkimi Sovjetik u izolua, duke krijuar bllokun lindor dhe duke ngritur një mur të padukshëm që do të zgjasë për më shumë se 40 vjet.
Fundi i një dosjeje dhe fillimi i një epoke
Në arkivat e vitit 1948, fjalia e fundit e dokumentit sovjetik tingëllon si paralajmërim:
“Qeveria Sovjetike e gjen të nevojshme t’ju japë këtë informacion, duke pasur parasysh se Anglezët e Francezët do të mbledhin shtetet evropiane më 12 korrik, për të biseduar të njëjtat çështje.”
Nga ajo mbledhje, filloi një histori e re.
Një kontinent u rindërtua, një tjetër u mbyll pas perdeve të ideologjisë.
Një plan ndau botën, por edhe e shpëtoi atë nga uria, varfëria dhe kaosi.
#PlaniMarshall #LuftaeFtohte #TheBlackFolder #Historia #MarshallPlan #ColdWar #Historiani
