Një Shqipëri në flakë kundër Ali Pashës
Pranvera e vitit 1811 shënoi një moment kritik për Ali Pashë Tepelenën. Nga Vlora në Elbasan, nga Gjirokastra në Kardhiq, bejlerët shqiptarë u bashkuan në një konfederatë anti-Ali me mbështetje të qartë franceze nga Korfuz.
Një asamble popullore në Vlorë solli betimin mbi Ungjill dhe Kuran për të mos iu nënshtruar më kurrë pashait. Lidhja e Labërisë, krerët e Elbasanit dhe bejlerët e Dukatit kërkuan hapur armë dhe barut nga Franca.
“E gjithë Shqipëria dridhet nga emri i Aliut, por kanë marrë guxim nga lajmi i përgatitjeve që po bëhen në Korfuz kundra tij.” – (Pouqueville, letra për gjeneralin Donzelot)
Selim Koka dhe marrëveshja e fshehtë
Figura kyçe e kësaj kryengritjeje ishte Selim Koka, një bej i fuqishëm i Delvinës. Marrëveshja e nënshkruar nga krerët e Gjirokastrës, Kardhiqit dhe aleatët e tyre parashikonte:
- Sulme të koordinuara nga të gjitha anët nëse Ali Pasha godiste cilindo prej tyre.
- Përdorimin e forcave të tyre për të mbrojtur Delvinën dhe hapur rrugën e Shqipërisë së Sipërme.
- Deklarata ekstreme besnikërie: “Qoftë sikur të arrijmë të shesim këpucët e grave tona, nuk do t’i dorëzohemi Ali Pashës.”
Kjo marrëveshje u plotësua me një listë shpenzimesh prej 131.250 piastrash dhe ngritjen e 12.000 burrave nën armë.
Franca në prapaskenë
Gjenerali Donzelot nga Korfuz udhëzonte të nxisnin bejlerët shqiptarë me para dhe premtime. U dërguan agjentë për të bindur edhe Mustafa Pashën e Delvinës, si dhe bejlerët e Gjirokastrës e Kardhiqit. Selim Koka priste me ngulm që guvernatori francez t’i dërgonte fondet e premtuara.
Suksese dhe tradhti
Fillimisht, rebelët patën disa fitore të rëndësishme: zunë rob Seliktar Aganë e Aliut dhe vëllanë e Ymer Bej Vrionit. Por Aliu përdori taktikën e tij të njohur – blerjen e krerëve. Agallarët e Zhulatit e braktisën konfederatën, duke rrezikuar mbrojtjen e Delvinës.
Në fund, forcat e Aliut rimorën Kardhiqin dhe nënshtruan bejlerët. Selim Koka, për të mos rënë në duar të pashait, vrau veten. Mustafa Pasha dhe të tjerët u dorëzuan.
Hakmarrja e shtyrë dhe kontrolli absolut
Ali Pasha nuk e zbatoi menjëherë hakmarrjen ndaj kardhiqotëve për një fyerje të vjetër ndaj nënës së tij. Por ai përfitoi nga fitorja për të shtrirë kontrollin:
- Mbi gjithë tokat nga Janina, Berati dhe Delvina.
- Mbi rrugët tregtare të Korfuzit.
- Mbi detin, duke përdorur anije të vogla të komanduar nga kapitenë shqiptarë për të sulmuar varkat korfiote.
Nga Franca te Anglia – manovra diplomatike
Ndërsa Franca nuk arriti ta rrëzonte, Aliu rifilloi kontaktet me Anglinë. Marrëdhënie të hershme me Londrën dhe emisarët britanikë (Leake, Morier, Foresti) u ringjallën për të balancuar ndikimin francez.
Por, me ishujt Jonianë në duart e aleatëve ruso-francezë, manovrat e Aliut në këtë drejtim mbetën të kufizuara.
Përfundim: Një kryengritje e madhe e shuar nga ar dhe tradhti
Pjesa e gjashtë e sagës së Ali Pashës tregon se as rebelimi më i madh shqiptar i mbështetur nga Franca nuk arriti ta rrëzonte pashain e Janinës. Ai doli fitimtar, me më shumë tokë, më shumë pushtet dhe një rrjet aleancash të zgjeruar.
Por gjithashtu, kjo ngjarje paralajmëroi se armikët e tij nuk ishin zhdukur – ata thjesht po prisnin rastin e radhës.
