Një port në krizë: Durrësi pas Luftës së Dytë Botërore
Menjëherë pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Porti i Durrësit ndodhej në një gjendje që mund të përshkruhet vetëm me një fjalë: kaotike.
Dokumentet arkivore të viteve 1949–1950 tregojnë një realitet të vështirë. Infrastrukturat ishin të dëmtuara, makineritë pothuajse jashtë funksioni dhe organizimi i brendshëm i portit ishte i paqëndrueshëm.
Një nga problemet më të mëdha ishte mungesa e ndarjes midis funksionit civil dhe atij ushtarak. Marina luftarake ishte vendosur në kalatën kryesore, duke penguar drejtpërdrejt aktivitetin tregtar dhe duke bllokuar zhvillimin normal të portit.
Shifrat janë domethënëse:
- Plani përpunues: mbi 1.1 milion ton mallra
- Realizimi real: rreth 650 mijë ton
Ky hendek i madh dëshmonte qartë se porti nuk ishte në gjendje të përballonte kërkesat ekonomike të kohës.
Makineri jashtë funksionit dhe humbje ekonomike
Një raport i vitit 1949 jep një tjetër tregues alarmant: 61 për qind e makinerive të portit ishin jashtë funksionit.
Kjo përfshinte vinça portualë, pajisje transporti dhe sisteme ngarkim-shkarkimi. Në praktikë, kjo do të thoshte se porti funksiononte me më pak se gjysmën e kapacitetit të tij teknik.
Për pasojë, u regjistruan edhe humbje ekonomike të konsiderueshme, të shkaktuara nga mosshfrytëzimi i fuqisë punëtore dhe vonesat në përpunimin e mallrave.
Fillimi i projekteve të mëdha: ndikimi polak dhe sovjetik
Në fillim të viteve ’50, Shqipëria kërkoi ndihmë nga vendet e bllokut lindor. Në Durrës mbërritën specialistë polakë dhe sovjetikë, të cilët nisën studimet për modernizimin e portit.
Pas analizimit të disa varianteve, u përzgjodh i ashtuquajturi “Varianti 6A”, një projekt më i kushtueshëm, por shumë më funksional.
Ky projekt parashikonte:
- rritjen e kapacitetit në 1 milion ton në vit
- ndarjen e portit në zona të specializuara
- ndërtimin e një moloje dhe baseni të ri
Ideja kryesore ishte transformimi i portit në një qendër moderne logjistike.
Beteja me natyrën: problemi i sedimentimit
Një nga sfidat më të mëdha teknike që përmendet vazhdimisht në dokumente është fenomeni i sedimentimit.
Sipas raporteve, çdo 3 vjet rreth 300,000 metra kub rërë dhe llum mbushnin kanalin hyrës të portit.
Kjo do të thoshte se thellësia e kanalit zvogëlohej vazhdimisht, duke krijuar vështirësi për hyrjen e anijeve me tonazh të madh. Punimet e thellimit duhej të përsëriteshin vazhdimisht.
Thellimi i portit dhe investimet e viteve ’60
Në fund të viteve ’50 dhe fillim të viteve ’60, fokusi u zhvendos te thellimi i akvatoriumit dhe përmirësimi i kanalit hyrës.
U ndërmorën punime për:
- largimin e pengesave nënujore
- gërmime në shkallë të gjerë
- ndërtimin e kalatave të reja
Megjithatë, mungesa e teknologjisë moderne dhe pajisjeve të avancuara vazhdoi të ndikojë në rendimentin e portit.
Epoka kineze dhe zgjerimi i madh (1964–1971)
Pas prishjes me Bashkimin Sovjetik, Shqipëria u mbështet te specialistët kinezë. Ata propozuan rritjen e thellësisë së kanalit dhe zgjerimin e mëtejshëm të portit.
Viti 1969 shënoi një moment të rëndësishëm me miratimin e një plani të ri zgjerimi.
U realizuan ndërhyrje në disa drejtime:
- zgjerimi i kalatave ekzistuese
- ndërtimi i strukturave të reja
- përmirësimi i kapaciteteve përpunuese
Rritja e kapacitetit: nga 600 mijë në 1.6 milion ton
Rezultatet e këtyre ndërhyrjeve u reflektuan në rritjen e kapacitetit të portit:
1949 – rreth 600,000 ton
1960 – rreth 1,000,000 ton
1971 – rreth 1,600,000 ton
Kjo përfaqëson një rritje të ndjeshme të kapaciteteve operacionale.
Një projekt pa fund
Megjithë investimet dhe zgjerimet, dokumentet tregojnë se porti vazhdonte të përballej me kufizime.
Anijet shpesh prisnin për shkak të mungesës së hapësirës dhe infrastrukturës mbështetëse. Projektet për zgjerim shoqëroheshin me vonesa dhe probleme teknike.
Në këtë kontekst, u mor në konsideratë edhe ndërtimi i porteve të reja në zona të tjera.
Përfundimi
Historia e ndërtimit të Portit të Durrësit përfaqëson një proces të gjatë dhe kompleks zhvillimi.
Ajo reflekton përpjekjet për modernizim, sfidat teknike dhe kufizimet reale të kohës. Porti nuk ishte një projekt me fillim dhe fund të qartë, por një proces i vazhdueshëm përshtatjeje dhe zgjerimi.
Në këtë kuptim, zhvillimi i tij mbetet një shembull i qartë i marrëdhënies midis ambicies njerëzore dhe kufizimeve natyrore e teknologjike.
